ผมเพิ่งบอกวงสนทนาในที่หนึ่งไปว่า อย่าไปเครียดมากกับความขัดแย้งของเศาะฮาบะฮฺ หรือการแย่งชิงอำนาจระหว่างราชวงศ์ต่างๆ มันไม่ได้เป็นอะไรมากไปกว่า การดิ้นรนภายในประชาชาติ ซึ่งมันอาจผิดหรือถูกก็ได้ เพราะอิสลามที่เป็นตัวบทที่บริสุทธิ์นั้นมันจบไปแล้วลงจากนบีวะฟาตไป มันถึงย้ำไว้ในอัลกุรอานถึงการทำให้ศาสนาสมบูรณ์จบสิ้นไปแล้ว ดังนั้น สิ่งที่ดำเนินไปมันเป็นการดิ้นรนบนความพยายามของผู้คน โดยอิสลามได้ทิ้งเครื่องมือตัวหนึ่งไว้ เรียกว่า “อิจญติฮาด” ซึ่งแปลว่า “ความพยายาม” ในที่นี่หมายถึงความพยายามทางปัญญาที่จะเข้าถึงตัวบทและนำมาใช้กับบริบทได้ ความพยายามที่ว่านี้ถูกพูดถึงโดยตัวท่านนบีเองว่า มันอาจถูกหรือผิดก็ได้ ถ้าถูกได้สองผลบุญ ถ้าผิดได้หนึ่งผลบุญ ตราบที่ความพยายามนี้ยังอยู่ในเงื่อนไขที่ถูกต้อง

ประวัติศาสตร์พันกว่าปีเดินไปบนความพยายามนี้ เป็นความพยายามที่จะนำอิสลามไปใช้ในบริบทต่างๆ ผ่านการตีความตัวบท ความพยายามแรกคือการเลือกท่านอบูบักรเป็นเคาะลีฟะฮฺ มันไม่ได้มีตัวบทอย่างแน่นอน จึงไม่มีใครอ้างว่าอายะฮฺไหนหะดีษใดที่แต่งตั้งใครสักคนเป็นเคาะลีฟะฮฺ เมื่อมันไม่พบตัวบทตรงก็ต้องมีการอิจญติฮาด(พยายาม)กันระหว่างเศาะฮาบะฮฺ และสุดท้ายความพยายามของทุกคนก็ลงไปที่คนๆ เดียวคือท่านอบูบักรที่เหมาะสม …

นี่คือจุดเริ่มต้นของประวัติศาสตร์แห่งความพยายาม คือการพยายามเคลื่อนอุมมะฮฺไปข้างหน้า ด้วยการเชื่อมตัวบทเข้ากับบริบท และให้ผลออกมาอย่างที่ควรจะเป็น ประวัติศาสตร์เต็มไปด้วยความพยายามเช่นนี้ …

สถานการณ์ที่เลวร้ายบางครั้งไม่ได้เกิดจากความพยายามที่ผิดพลาด ดังตัวอย่างความขัดแย้งระหว่างท่านอาลีกับท่านหญิงอาอิชะฮฺ จนเกิดสงครามขึ้น ไม่ได้เกิดจากผลอิจญติฮาดของท่านหญิงอาอิชะฮฺที่ผิด(ด้วยการวินิจฉัยว่า อาลีไม่ควรรับตำแหน่ง) แต่เป็นเพราะมุนาฟิกที่ซ่อนตัวอยู่ทั้งสองข้าง ลุกขึ้นมากก่อความยั่วยุจนเกิดสงครามต่างหาก … ผลอิจญติฮาดจริงๆ จะไม่นำไปสู่สงครามเช่นนี้ มันอาจมีฝ่ายผิดและฝ่ายถูก แต่จะมีหนทางของการลงเอยด้วยดี

ประวัติศาสตร์อิสลามเคลื่อนไปข้างหน้าด้วยความพยายามอยู่ตลอดเวลา แทบจะพูดได้เลยว่า เกือบทั้งหมดที่ได้ทำการอิจญติฮาดที่แม่นยำ ทำให้ส่งผลออกมาได้อย่างน่าทึ่งเสมอ …

เมาลานา อบุล หะสัน อันนัดวีย์ กล่าวไว้ในงานประวัติศาสตร์ของท่านเล่มหนึ่งไว้อย่างน่าสนใจว่า ประวัติศาสตร์ความเป็นผู้นำขึ้นอยู่กับคำสองคำ คือคำว่าญิฮาดและอิจญติฮาด ความรุ่งเรืองขึ้นอยู่การใช้มันได้อย่างถูกต้อง และความตกต่ำคือการใช้มันผิดหรือไม่ได้ใช้มันเลย

อิจญติฮาด เป็นความพยายามทางปัญญา ส่วนญิฮาดเป็นการส่งอิจญติฮาดลงสู่การปฏิบัติเพื่อให้เกิดผลจริงขึ้นมา ซึ่งมันก็มีรากคำๆ เดียวกับคำว่าอิจญติฮาด ที่หมายถึงความพยายาม แต่เป็นความพยายามที่ตัองอุทิศทรัพยากรทุกด้านที่มีอยู่ออกไป

ประวัติศาสตร์อิสลามมีความงดงามจริง แต่ไม่มีใครอ้างว่ามันมะอศูม(ไม่มีผิด) มันอะไรหลายอย่างที่เจ็บปวดอยู่ แต่มันก็สามารถก้าวต่อไปด้วยด้วยปรัชญาการต่อสู้ด้วยความพยายาม …. นี่คือความพยายามที่จะนำตัวบทลงสู่บริบทที่เปลี่ยนไปตามวันเวลา นี่คือประวัติศาสตร์แห่งความพยายาม

ภาพช่วง​ 100 ปีแรกหลังนบีจากไป​ แต่ทำไมคนจำนวนหนึ่งหมกมุ่นกับเวลา​ 3 ปีของความขัดแย้งระหว่างเศาะฮาบะฮช่วงปลายๆ​ แล้ว(ซึ่งตอนนั้นรุ่นอาวุโสก็จากไปเยอะแล้ว​ ไม่ใช่เรื่องของเศาะฮาบะฮทุกคน)​… จนลืมเรื่องอื่น​อย่างการไปถึงภาคใต้ฝรั่งเศส 

เรื่องโดย : อัล อัค
Photo by Vicky Yu on Unsplash

อ่านเรื่องนี้แล้วคิดอย่างไร ?

Related Articles

About author View all posts Author website

Halal Life

Halal Life

Halal Life Magazine เว็บไซต์แม๊กกาซีนที่มีเนื้อหาครอบคลุมทั้งวิถีชีวิตของมุสลิมที่มีไลฟสไตล์ในแบบฮาลาล ไม่ว่าจะเป็นเรื่องอาหารการกิน การแนะนำร้านอาหารฮาลาล และการเดินทางท่องเที่ยวแบบฮาลาล

ปิดโหมดสีเทา